ਫਾਰਸ ਖਾੜੀ ਵਿਚ ਖਾਰਗ ਟਾਪੂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਦਾ, ਇਰਾਨ ਦੇ ਤੇਲ ਨਿਰਯਾਤ ਦਾ ਦਿਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ

ਫਾਰਸ ਖਾੜੀ ਦਾ ਛੋਟਾ ਪਰ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਖਾਰਗ ਟਾਪੂ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਟਰੰਪ ਦੇ ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਫਿਰ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਹੈ।

Last Updated : 14 March 2026, 01:31 PM IST

ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੇ ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖਾਰਗ ਟਾਪੂ ਮੁੜ ਖਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਂਟਰਲ ਕਮਾਂਡ ਨੇ ਇੱਥੇ ਵੱਡੀ ਬੰਬਬਾਰੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।ਇਹ ਹਮਲਾ ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਕਾਰਵਾਈ ਦੌਰਾਨ ਟਾਪੂ ਦੇ ਫੌਜੀ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।ਪਰ ਤੇਲ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਢਾਂਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ।ਇਸ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਚਰਚਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ।ਹੁਣ ਸਭ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਖਾਰਗ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਕੀ ਟਰੰਪ ਨੇ ਇਰਾਨ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ?

ਟਰੰਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਤੇ ਸਾਫ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫਿਲਹਾਲ ਤੇਲ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।ਪਰ ਜੇ ਇਰਾਨ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਫੈਸਲਾ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤੇ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਬਿਆਨ ਸਿੱਧੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਵਾਂਗ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਮਾਹਿਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਤਣਾਅ ਹੋਰ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਤੇਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਕੀ ਹੈ ਖਾਰਗ ਟਾਪੂ ਦੀ ਅਸਲੀ ਅਹਿਮੀਅਤ?

ਖਾਰਗ ਟਾਪੂ ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਟਾਪੂ ਹੈ।ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਲਗਭਗ 7.7 ਵਰਗ ਮੀਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ।ਇਹ ਇਰਾਨ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪੱਛਮੀ ਤਟ ਤੋਂ ਕਰੀਬ 27 ਮੀਲ ਦੂਰ ਹੈ।ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਤੋਂ ਇਸ ਦੀ ਦੂਰੀ ਲਗਭਗ 300 ਮੀਲ ਹੈ।ਭਾਵੇਂ ਟਾਪੂ ਛੋਟਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਰਣਨੀਤਕ ਮਹੱਤਤਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੈ।ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਇਰਾਨ ਦੇ ਤੇਲ ਵਪਾਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਡੇ ਤੇਲ ਟੈਂਕਰ ਇੱਥੋਂ ਤੇਲ ਲੈ ਕੇ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ।

ਕੀ ਡੂੰਘਾ ਸਮੁੰਦਰ ਇਸਨੂੰ ਖਾਸ ਬਣਾਉਂਦਾ?

ਇਰਾਨ ਦੇ ਕਈ ਤਟੀ ਇਲਾਕੇ ਉਥਲੇ ਹਨ।ਉਥੇ ਵੱਡੇ ਤੇਲ ਟੈਂਕਰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ।ਪਰ ਖਾਰਗ ਟਾਪੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਮੁੰਦਰ ਕਾਫੀ ਗਹਿਰਾ ਹੈ।ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੱਡੇ ਜਹਾਜ਼ ਤਟ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਤੇਲ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।ਇਹੀ ਇਸ ਟਾਪੂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ।ਇਰਾਨ ਦੇ ਕਈ ਤੇਲ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਪਾਈਪਲਾਈਨਾਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।ਫਿਰ ਇੱਥੋਂ ਤੇਲ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਕਾਰਨ ਖਾਰਗ ਟਾਪੂ ਨੂੰ ਇਰਾਨ ਦਾ ਤੇਲ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਖਾਸ ਬਣਾਉਂਦਾ?

ਇਸ ਟਾਪੂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਕਾਫੀ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ।ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਮਰੀਕੀ ਤੇਲ ਕੰਪਨੀ ਐਮੋਕੋ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1979 ਦੀ ਇਰਾਨੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਰਾਨ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਲੈ ਲਿਆ।ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇਲ ਨਿਰਯਾਤ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ।ਇਸ ਟਾਪੂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇਰਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤੇਲ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ।ਅੱਜ ਵੀ ਇਰਾਨ ਦੇ ਤੇਲ ਵਪਾਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਟਾਪੂ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਹੈ।

ਕੀ ਇੱਥੋਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਲੱਖਾਂ ਬੈਰਲ ਤੇਲ ਜਾਂਦਾ?

ਆਮ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਰਗ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਨਿਰਯਾਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ 13 ਲੱਖ ਤੋਂ 16 ਲੱਖ ਬੈਰਲ ਤੇਲ ਇੱਥੋਂ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਕੁਝ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਮਾਹਿਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤਣਾਅ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਰਾਨ ਨੇ ਨਿਰਯਾਤ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।ਕਈ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ 30 ਤੋਂ 40 ਲੱਖ ਬੈਰਲ ਤੱਕ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਟਾਪੂ ਇਰਾਨ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਅਹਿਮ ਹੈ।

ਕੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ?

ਜੇ ਖਾਰਗ ਟਾਪੂ ਦੇ ਤੇਲ ਢਾਂਚੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਇਰਾਨ ਦੀ ਆਮਦਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਤੇਲ ਨਿਰਯਾਤ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਨਾਲ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਝਟਕਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਗਲੋਬਲ ਤੇਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਤੇਲ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।ਜੇ ਇੱਥੋਂ ਸਪਲਾਈ ਰੁਕਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਖਾਰਗ ਟਾਪੂ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਮੁੱਦਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।

Tags :