ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਦੀ ਜੰਗ ਗਹਿਰੀ ਹੋਈ, ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਦਬਾਅ ਵਧਿਆ, ਈਰਾਨ ਘਿਰਿਆ, ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਅਤੇ ਤੇਲ ਬਜ਼ਾਰ ਹਿਲਣ ਲੱਗੇ

ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ, ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਇਸਰਾਈਲ ਵਿਚਕਾਰ ਟਕਰ ਦਾ ਖਤਰਾ ਗਹਿਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਹੁਣ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਦੇ ਅਗਲੇ ਕਦਮ ‘ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਦੀ ਇਹ ਟਕਰ ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਦੋ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਬਣਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।ਮਿਸਾਈਲਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸਿਰਫ ਤੇਹਰਾਨ ਅਤੇ ਤੇਲ ਅਵੀਵ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀਆਂ।ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਮਾਸਕੋ ਅਤੇ ਬੀਜਿੰਗ ਤੱਕ ਇਸਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ।ਅਮਰੀਕਾ ਲਈ ਇਹ ਸਿਰਫ ਇਸਰਾਈਲ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਮਸਲਾ ਨਹੀਂ।ਇਹ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਵੀ ਹੈ।ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਫੈਸਲਾ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਸੋਚ ਸਮਝ ਕੇ ਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਕੀ ਖਾਰਗ ਟਾਪੂ ਬਣ ਸਕਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ?

ਇਸ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਰਚਾ ਖਾਰਗ ਟਾਪੂ ਦੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਇਹ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਟਾਪੂ ਈਰਾਨ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਧੜਕਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਈਰਾਨ ਦਾ ਲਗਭਗ 90 ਫੀਸਦੀ ਤੇਲ ਨਿਰਯਾਤ ਇਥੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਫੇਫੜਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਜੇ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਇਸ ਟਾਪੂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।ਤਾਂ ਈਰਾਨ ਦੀ ਤੇਲ ਸਪਲਾਈ ਲਗਭਗ ਰੁਕ ਸਕਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰ ‘ਤੇ ਭਾਰੀ ਆਰਥਿਕ ਦਬਾਅ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਤੇਲ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਲਚਲ ਮਚ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਕੀ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਬਣ ਸਕਦਾ ਦਬਾਅ ਦਾ ਰਸਤਾ?

ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਫ ਤੇਲ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਤੇਲ ਰਸਤਾ ਹੈ।ਇਥੋਂ ਲੰਘਦੇ ਟੈਂਕਰ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਊਰਜਾ ਲੋੜ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਜੇ ਅਮਰੀਕਾ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫੌਜੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਤਾਂ ਈਰਾਨ ਦੀ ਰਣਨੀਤਿਕ ਸਥਿਤੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।ਇਹ ਸਿੱਧੀ ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ ਪਰ ਦਬਾਅ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਹੋਵੇਗਾ।ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਦੇਸ਼ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਸਿਰਫ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਿਹਾ।ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੋਵਾਂ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਕੀ ਪਰਮਾਣੂ ਠਿਕਾਣੇ ਬਣ ਸਕਦੇ ਅਗਲਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ?

ਤੀਜਾ ਵਿਕਲਪ ਹੋਰ ਵੀ ਖਤਰਨਾਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਇਹ ਹੈ ਈਰਾਨ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣਾ।ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਈਰਾਨ ਕੋਲ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਯੂਰੇਨਿਯਮ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।ਇਹ ਗੱਲ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈ।ਜੇ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਸਰਾਈਲ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।ਤਾਂ ਈਰਾਨ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਈ ਸਾਲ ਪਿੱਛੇ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਫੌਜੀ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵੀ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕਦਮ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਕੀ ਜਮੀਨੀ ਜੰਗ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?

ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਕਲਪ ਜਮੀਨੀ ਹਮਲੇ ਦਾ ਵੀ ਹੈ।ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਰਸਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਈਰਾਨ ਦਾ ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਫੌਜੀ ਤਾਕਤ ਇਸਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਇਰਾਕ ਦੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਪਰ ਜੇ ਹਾਲਾਤ ਬਹੁਤ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਏ।ਤਾਂ ਸੀਮਿਤ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।ਇਹ ਕਦਮ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਮਹਿੰਗਾ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਆਖਰੀ ਵਿਕਲਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਦੁਨੀਆ ਇਹ ਟਕਰ ਰੋਕ ਸਕੇਗੀ?

ਇਸ ਸੰਕਟ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।ਕੀ ਦੁਨੀਆ ਇਸ ਜੰਗ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕੇਗੀ।ਰੂਸ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਸਬਰ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗ ਵਧੀ ਤਾਂ ਤੇਲ ਬਜ਼ਾਰ ਹਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਇਸਦਾ ਅਸਰ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵੀ ਲਗਾਤਾਰ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਪਰ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਹਾਲਾਤ ਹਾਲੇ ਵੀ ਤਣਾਅ ਵਾਲੇ ਹਨ।ਹਰ ਦੇਸ਼ ਆਪਣੀ ਰਣਨੀਤੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੈ।

ਕੀ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਤੈਅ ਕਰੇਗਾ ਅਗਲਾ ਮੋੜ?

ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਦੀ ਇਹ ਜੰਗ ਨਵੇਂ ਮੋੜ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।ਖਾਰਗ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਪਰਮਾਣੂ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਤੱਕ ਕਈ ਵਿਕਲਪ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਹਨ।ਹਰ ਕਦਮ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਖਤਰਾ ਵੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।ਟ੍ਰੰਪ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ।ਇਸਰਾਈਲ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਜੰਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਭੜਕੇ।ਹੁਣ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ‘ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।ਸਭ ਇਹੀ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਅਗਲਾ ਕਦਮ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ।

• 

  ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕੌਰ ਤੋਂ ਖਾਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਤਿੱਖੀ ਬਹਿਸ

  International

• 

  ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਨਿਕ ਕੀ ਖਾਂਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਥਾਲੀ ਦੇਖ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਜਾਵੇगा ਆਮ ਆਦਮੀ

  International

• 

  ਹੋਰਮੁਜ਼ ਸਟ੍ਰੇਟ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਟਰੰਪ ਦੀ ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ, ਸਾਥੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਇਨਕਾਰ

  International

• 

  ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਜੰਗੀ ਤਣਾਅ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਮਹਿੰਗੀ ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ

  Punjab

• 

  ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਡਿੱਗਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਕਟੌਤੀ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ

  International