Last Updated :
23 May 2026, 01:42 PM IST
ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਤਣਾਅ ਦਾ ਅਸਰ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਜੰਗੀ ਮੈਦਾਨ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਸੰਕਟ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਝੰਝੋੜਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਭਾਰੀ ਉਛਾਲ ਨੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਜਟ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਆ ਗਏ ਹਨ।
ਇੱਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ 27 ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਵਰਲਡ ਬੈਂਕ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਆਰਥਿਕ ਮਦਦ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਸਿਸਟਮ ਐਕਟੀਵੇਟ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਕਟ ਵੇਲੇ ਫੌਰੀ ਫੰਡ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਣ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਰਲਡ ਬੈਂਕ ਨੇ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਜਾਂ ਮੰਗੀ ਗਈ ਰਕਮ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਖੁਲਾਸਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਸਿਰਫ਼ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਮਹਿੰਗੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਸਗੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਦ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਰੁਕਣ ਲੱਗੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਉਤਪਾਦਨ ‘ਤੇ ਖਤਰਾ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਇਹ ਹਾਲਾਤ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹੇ ਤਾਂ ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਾ ਸੰਕਟ ਹੋਰ ਡੂੰਘਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕੇਨਿਆ ਅਤੇ ਇਰਾਕ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਰਲਡ ਬੈਂਕ ਕੋਲ ਜਲਦ ਆਰਥਿਕ ਮਦਦ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕੇਨਿਆ ਵਿੱਚ ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਇਰਾਕ ਨੂੰ ਤੇਲ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਲਈ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।
ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ 27 ਦੇਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ 101 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਕ੍ਰਾਈਸਿਸ ਫੰਡ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਲਾਭ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 54 ਦੇਸ਼ ਰੈਪਿਡ ਰਿਸਪਾਂਸ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਤਹਿਤ ਦੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਪਰ ਨਾ ਵਰਤੇ ਗਏ ਫੰਡ ਦਾ 10 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਤੁਰੰਤ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਵਰਲਡ ਬੈਂਕ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ Ajay Banga ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਲੋੜ ਪੈਣ ‘ਤੇ ਬੈਂਕ 20 ਤੋਂ 25 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਮਦਦ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਗਲੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਦਦ 60 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ 100 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੋਨਿਟਰੀ ਫੰਡ ਦੀ ਮੁਖੀ Kristalina Georgieva ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਲਗਭਗ 12 ਦੇਸ਼ IMF ਤੋਂ ਵੀ ਮਦਦ ਮੰਗ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਕਈ ਦੇਸ਼ IMF ਦੀਆਂ ਸਖ਼ਤ ਸ਼ਰਤਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ IMF ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਖਰਚ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਕੜੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀਆਂ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਹੋਰ ਵੱਧ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਸੰਕਟ ਜਲਦੀ ਖਤਮ ਨਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ‘ਤੇ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਹਿੰਗਾਈ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਅਤੇ ਇੰਧਣ ਸੰਕਟ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਜੰਗ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਆਰਥਿਕ ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਵੀ ਜੂਝ ਰਹੀ ਹੈ।
