ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਜਾਂ ਨਵੀਂ ਮੁਸੀਬਤ? ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਘਿਰੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਚੀਨ ਤੋਂ ਲਿਆ ਸਹਾਰਾ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਪਾਂਡਾ ਬੌਂਡ

ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਵਧਦੇ ਕਰਜ਼ ਦੇ ਦਬਾਅ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਹੁਣ ਚੀਨ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ “ਪਾਂਡਾ ਬੌਂਡ” ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਦਮ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਫੰਡ ਮਿਲਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਹਿਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ‘ਤੇ ਕਰਜ਼ ਦਾ ਬੋਝ ਹੋਰ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਲਗਾਤਾਰ ਆਰਥਿਕ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਹੁਣ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚੀਨ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਵਿੱਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਰੁਖ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ “ਪਾਂਡਾ ਬੌਂਡ” ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਚੀਨੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਤੋਂ ਪੈਸਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮਾਹਿਰ ਇਸਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਰਣਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਮੰਨ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਕੁਝ ਰਾਹਤ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਰਸਤੇ ਖੁੱਲ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਾਂਡਾ ਬੌਂਡ?

ਪਾਂਡਾ ਬੌਂਡ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਿੱਤੀ ਸਾਧਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਕੋਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਕੰਪਨੀ ਚੀਨ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਤੋਂ ਚੀਨੀ ਮੁਦਰਾ ਯੁਆਨ ਵਿੱਚ ਕਰਜ਼ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਾਲਾ ਫਿਕਸ ਬਿਆਜ ਦਰ ਬੌਂਡ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਪੈਸਾ ਦੇਣਗੇ ਅਤੇ ਮਿਆਦ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਇਹ ਰਕਮ ਬਿਆਜ ਸਮੇਤ ਵਾਪਸ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ। ਸਧਾਰਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਰਜ਼ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਡਾਲਰ ਦੀ ਥਾਂ ਚੀਨੀ ਕਰੰਸੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਕਿਉਂ ਚੁੱਕਿਆ ਇਹ ਕਦਮ?

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ ‘ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦਬਾਅ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਖਰਚੇ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਬਾਹਰੀ ਮਦਦ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਯੁਆਨ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਵਿਕਲਪ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਡਾਲਰ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਵੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਅਜੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ‘ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਕਰਜ਼ ਦਾ ਬੋਝ ਹੋਰ ਵਧਣ ਦਾ ਖਤਰਾ

ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਇਸਨੂੰ ਵੱਡੀ ਉਪਲਬਧੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਈ ਆਰਥਿਕ ਮਾਹਿਰ ਇਸਨੂੰ ਖਤਰਨਾਕ ਦਾਅ ਵੀ ਮੰਨ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਹੋਰ ਖਰਾਬ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰ ਆਮਦਨ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਨਵਾਂ ਕਰਜ਼ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕਰਜ਼ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਦਾ ਦਬਾਅ ਹੋਰ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਾਤ ਹੋਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਚੀਨ ‘ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੀ ਨਿਰਭਰਤਾ

ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਗਾਤਾਰ ਚੀਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਰਥਿਕ ਮਦਦ ਲੈਂਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਯੂਰੋਬੌਂਡ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਕਰੀਬ 75 ਕਰੋੜ ਡਾਲਰ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਨੇ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ 3 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੀ ਵਾਧੂ ਮਦਦ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ International Monetary Fund ਤੋਂ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ 1.3 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੰਕੇਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਹੁਣ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਫੰਡਿੰਗ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਨੇ ਸਵਾਲ

ਆਰਥਿਕ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਆਪਣੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਇਹ ਕਰਜ਼ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਸੰਕਟ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫਿਲਹਾਲ ਪਾਂਡਾ ਬੌਂਡ ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਾਹਤ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਦਮ ਕਿੰਨਾ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਸ ‘ਤੇ ਸਭ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।