Last Updated :
29 July 2026, 06:49 PM IST
Courtesy: Credit: OpenAI
ਰੁਨਿਟ ਡੋਮ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਦ ਟੌਮਬ' ਜਾਂ 'ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਟੌਮਬ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਈਲੈਂਡਜ਼ ਦੇ ਰੁਨਿਟ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਰੀਬ 377 ਫੁੱਟ ਵਿਆਸ ਅਤੇ 18 ਇੰਚ ਮੋਟੀ ਛੱਤ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੰਕਰੀਟ ਦਾ ਗੁੰਬਦ ਹੈ।
ਇਸ ਨੂੰ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਪਰਮਾਣੂ ਪਰੀਖਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਰੇਡੀਓਐਕਟਿਵ ਕਚਰੇ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਗੁੰਬਦ ਹੇਠਾਂ ਕਰੀਬ 1,20,000 ਟਨ ਰੇਡੀਓਐਕਟਿਵ ਸਮੱਗਰੀ ਦੱਬੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓਐਕਟਿਵ ਰਾਖ, ਦੂਸ਼ਿਤ ਮਿੱਟੀ, ਬਨਸਪਤੀ, ਫੌਜੀ ਮਲਬਾ ਅਤੇ ਕੰਕਰੀਟ ਦਾ ਮਲਬਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇੱਥੇ ਪਲੂਟੋਨੀਅਮ-239 ਵਰਗੇ ਬਹੁਤ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਰੇਡੀਓਐਕਟਿਵ ਤੱਤ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਫ-ਲਾਈਫ 24,000 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਇਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਸੀ। ਲਾਗਤ ਘੱਟ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕ੍ਰੇਟਰ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕੁਦਰਤੀ ਕੋਰਲ ਚੱਟਾਨਾਂ ਰੇਡੀਓਐਕਟਿਵ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦੇਣਗੀਆਂ। ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਕੋਰਲ ਲਾਈਮਸਟੋਨ ਛਿਦਰਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਲ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੁਣ ਇਸ ਢਾਂਚੇ ਲਈ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ।
ਕੰਕਰੀਟ ਵਿੱਚ ਦਰਾਰਾਂ, ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਰਿਸਾਅ ਅਤੇ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਢਾਂਚਾ ਹੋਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਰੇਡੀਓਐਕਟਿਵ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੋਰ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓਐਕਟਿਵ ਰਿਸਾਅ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਖ਼ਤਰੇ ਬਾਰੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਰੁਨਿਟ ਡੋਮ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਸਥਾਈ ਹੱਲ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਸਥਾਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਹੁਣ ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਆ-ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਰੁਨਿਟ ਡੋਮ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਈਲੈਂਡਜ਼ ਵਿਚਾਲੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵਿਵਾਦ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਈਲੈਂਡਜ਼ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਇਸ ਰੇਡੀਓਐਕਟਿਵ ਕਚਰੇ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹਟਾਉਣ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਨਵੀਂ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਏ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਈਲੈਂਡਜ਼ ਦੀ ਹੈ।
ਅੱਜ ਵੀ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੰਕਰੀਟ ਗੁੰਬਦ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਵਾਤਾਵਰਣੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
