Last Updated :
16 August 2026, 02:51 PM IST
Courtesy: Credit: OpenAI
ਵਿਟਾਮਿਨ ਅਤੇ ਮਿਨਰਲਸ ਸਰੀਰ ਦੇ ਆਮ ਕੰਮਕਾਜ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੂਖਮ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋਣ ’ਤੇ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ। ਲਗਾਤਾਰ ਥਕਾਵਟ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਕਈ ਲੋਕ ਆਮ ਸਮੱਸਿਆ ਸਮਝ ਕੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਟਾਮਿਨ ਜਾਂ ਮਿਨਰਲਸ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵਿਟਾਮਿਨ ਬੀ12 ਜਾਂ ਫੋਲੇਟ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੱਥ-ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਝਨਝਨਾਹਟ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਵਿਟਾਮਿਨ ਬੀ12 ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਲਾਲ ਖੂਨ ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਘਾਟ ਹੋਣ ’ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਥਕਾਵਟ, ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਹੱਥ-ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਝਨਝਨਾਹਟ ਜਾਂ ਸੁੰਨਪਨ ਵਰਗੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ, ਧਿਆਨ ਲਗਾਉਣ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿੱਕਤ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਲੱਛਣ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਆਇਰਨ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਵਿਟਾਮਿਨ ਡੀ ਦੀ ਘਾਟ ਹੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਦਰਦ ਜਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਥਕਾਵਟ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਲੱਛਣ ਹੋਰ ਕਈ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਕਿਸੇ ਘਾਟ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।
ਕੁਝ ਮਿਨਰਲਸ ਦੀ ਘਾਟ ਦਾ ਅਸਰ ਵਾਲਾਂ, ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਨਹੁੰਆਂ ’ਤੇ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਕ ਦੀ ਕਮੀ ਵਿੱਚ ਵਾਲ ਝੜਨ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਇਰਨ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਨਹੁੰਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਦਲਾਅ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਬਿਨਾਂ ਜਾਂਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਪਲੀਮੈਂਟ ਲੈਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।
ਵਿਟਾਮਿਨ ਅਤੇ ਮਿਨਰਲਸ ਦੀ ਕਮੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਡਾਕਟਰ ਲੱਛਣਾਂ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਟੈਸਟ ਦੱਸ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਘਾਟਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਖੂਨ ਦੇ ਟੈਸਟ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵਿਟਾਮਿਨ ਬੀ12, ਵਿਟਾਮਿਨ ਡੀ ਅਤੇ ਆਇਰਨ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵੀ ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਕ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਲਗਾਤਾਰ ਥਕਾਵਟ, ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਜਾਂ ਝਨਝਨਾਹਟ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਨਾ ਬਿਹਤਰ ਹੈ।
ਸਰੀਰ ਦੀ ਪੋਸ਼ਣ ਸਬੰਧੀ ਲੋੜ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਦਾਲਾਂ, ਬੀਨਜ਼, ਸਾਬਤ ਅਨਾਜ, ਮੇਵੇ, ਬੀਜ, ਅੰਡੇ, ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਪਲੀਮੈਂਟ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਬਿਨਾਂ ਜਾਂਚ ਜਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਵਿਟਾਮਿਨ-ਮਿਨਰਲਸ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਲੈਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪਹਿਲਾਂ ਘਾਟ ਦਾ ਸਹੀ ਕਾਰਨ ਪਤਾ ਕਰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ।
