Last Updated :
22 August 2026, 05:02 PM IST
Courtesy: ai image
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ. ਮਾਨਸੂਨ ਵਿਚਾਲੇ ਅਲੀ ਨੀਨੇ ਦੇ ਖਤਰੇ ਦੀ ਘੰਟੀ ਵੱਜ ਗਈ ਗਈ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ 2026 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਨਸੂਨ ਸੋਖਣ ਵਾਲਾ ਅਲ ਨੀਨੋ 9 ਸਾਲਾਂ 'ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮੌਸਮ ਮਾਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨਿਗਰਾਨੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 2.9 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੱਕ ਦਾ ਅਸਧਾਰਨ ਵਾਧਾ ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਮਾਨਸੂਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀ 'ਤੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। WMO ਦੇ ਜੁਲਾਈ-ਸਤੰਬਰ 2026 ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਦੀਪ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਸੀ।
ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੌਰਾਨ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਵਾਤਾਵਰਣੀ ਹਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਪੈਟਰਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। WMO ਨੇ ਜੂਨ 2026 ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਜੂਨ ਤੋਂ ਅਗਸਤ ਦੌਰਾਨ ਅਲ ਨੀਨੋ ਬਣਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਲਗਭਗ 80 ਫੀਸਦੀ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ਦਸੰਬਰ ਤੱਕ ਇਸ ਦੇ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਲਗਭਗ 90 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਦੱਸੀ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਦੇ WMO ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੇ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲੇ। ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ WMO ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਗਸਤ-ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਘਟਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਤੀਬਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਹੁਣੇ ਹੀ ਪਿਛਲੇ ਸਾਰੇ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜਨ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਕਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ 2026 ਦਾ ਅਲ ਨੀਨੋ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਾਡਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਉੱਚ ਤੀਬਰਤਾ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਅੰਤਿਮ ਤੀਬਰਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਜੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੀ ਸੰਭਾਵਿਤ ਤੀਬਰਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪੈਟਰਨ 'ਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੈ।
ਅਲ ਨੀਨੋ ਦਾ ਅਸਰ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਨਸੂਨ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਵਧੀ ਗਰਮੀ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਉੱਪਰ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਮੈਟ ਆਫਿਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੇ ਕਾਰਨ 2027 ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਗਰਮ ਸਾਲ ਬਣਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਤੋਂ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਦੀ ਜਲਵਾਯੂ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਮੁਤਾਬਕ 2026 ਤੋਂ 2030 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ 2024 ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ 86 ਫੀਸਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ 2027 ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਸਾਲ ਬਣਨਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਮੌਜੂਦਾ ਜਲਵਾਯੂ ਸੰਕੇਤ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਧੇ ਹੋਏ ਖਤਰੇ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਮਾਨਸੂਨੀ ਮੀਂਹ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮੀਂਹ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਦੀ ਵੰਡ ਅਸਮਾਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਬਿਜਾਈ, ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪੈਦਾਵਾਰ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰ ਝੋਨਾ, ਦਾਲਾਂ, ਤਿਲਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਰੀਫ਼ੀ ਫਸਲਾਂ 'ਤੇ ਇਸਦੀ ਮਾਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਬੀ ਫਸਲਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੰਨੇ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਧ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋੜ ਵਾਲੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਲਈ ਵੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਘੱਟ ਵਰਖਾ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਆਮ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਪਾਰਕ ਹਵਾਵਾਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਹਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵੱਲ ਧੱਕਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਹਵਾਵਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਣੀ ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਲ ਨੀਨੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ 'ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਹੀ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਤੀਬਰਤਾ ਹਰ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
