Last Updated :
26 May 2026, 01:50 PM IST
ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਨੈਨੀਤਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਕੈਂਚੀ ਧਾਮ ਹਰ ਸਾਲ 15 ਜੂਨ ਨੂੰ ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਖਚਾਖਚ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 15 ਜੂਨ 1964 ਨੂੰ ਨੀਮ ਕਰੋਲੀ ਬਾਬਾ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਦਿਨ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭੰਡਾਰੇ, ਭਜਨ-ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਖਾਸ ਪੂਜਾ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਾਬਾ ਦੇ ਦਰ ‘ਤੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਵਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਥਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਕੈਂਚੀ ਧਾਮ ਕਿਉਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਦਰਅਸਲ ਇਹ ਧਾਮ ਦੋ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਕੈਂਚੀ ਦੇ ਦੋ ਫਾਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਕੈਂਚੀ ਧਾਮ ਪਿਆ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨੀਮ ਕਰੋਲੀ ਬਾਬਾ ਨੇ ਇਸ ਥਾਂ ਦੀ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਾਧਨਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਸੀ। ਅੱਜ ਵੀ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਇੱਕ ਅਲੱਗ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Neem Karoli Baba ਨੂੰ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਭਗਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਹੁਤ ਸਾਦੀ ਪਰ ਚਮਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਗਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ “ਮਹਾਰਾਜ ਜੀ” ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਬਾ ਕੋਲ ਅਜਿਹੀਆਂ ਦਿਵਿਆ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਸਿਰਫ ਭਾਰਤ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਅਨੁਯਾਈ ਹਨ।
ਕੈਂਚੀ ਧਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕਈ ਚਮਤਕਾਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅੱਜ ਵੀ ਭਗਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕਾਫ਼ੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਹਾਣੀ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਘੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਭੰਡਾਰੇ ਦੌਰਾਨ ਘੀ ਘੱਟ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਤਦ ਬਾਬਾ ਨੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਦੀ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਲਿਆ ਕੇ ਕੜਾਹੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿਓ। ਭਗਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਬਾਬਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਣੀ ਘੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਭੰਡਾਰਾ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਭਗਤ ਇਸਨੂੰ ਬਾਬਾ ਦੀ ਦਿਵਿਆ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸਬੂਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਸਾਲ 1962 ਵਿੱਚ ਨੀਮ ਕਰੋਲੀ ਬਾਬਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਸ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਾਨਕ ਸੰਤ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਬਾਬਾ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਬਾਬਾ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਪਸੰਦ ਆਈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 15 ਜੂਨ 1964 ਨੂੰ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਕੈਂਚੀ ਧਾਮ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਹਰ ਸਾਲ 15 ਜੂਨ ਨੂੰ ਸਥਾਪਨਾ ਦਿਵਸ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
