Last Updated :
03 June 2026, 12:38 PM IST
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਜੋਤਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਸੂਤਕ ਕਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਊਰਜਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਪੂਜਾ-ਪਾਠ, ਮੰਗਲਿਕ ਕੰਮ ਅਤੇ ਕੁਝ ਧਾਰਮਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜੋਤਿਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਜੀਵਨ, ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਊਰਜਾ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਣ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦਾ ਸੂਤਕ 12 ਘੰਟੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿ ਸਕਣ।
ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ ਮਨ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋਤਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਚੰਦਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਸੂਤਕ 9 ਘੰਟੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕੁਝ ਘੱਟ ਸਮਾਂ ਹੈ।
ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਬੰਧ ਸਰੀਰ ਦੀ ਊਰਜਾ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਤੁਲਨ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਚੰਦਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੋਤਿਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਚੰਦਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੋਚ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਤੁਲਨ 'ਤੇ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਈ ਲੋਕ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਧਿਆਨ, ਮੰਤਰ ਜਾਪ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੌਰਾਨ ਭੋਜਨ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਵੇਂ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਮੰਗਲਿਕ ਸਮਾਗਮ ਵੀ ਟਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਕਿਵਾੜ ਵੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੌਰਾਨ ਬੰਦ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜੋਤਿਸ਼ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸੂਤਕ ਦੇ ਨਿਯਮ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦ੍ਰਿਸ਼ਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉੱਥੇ ਸੂਤਕ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।
ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਗ੍ਰਹਿਣ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਰ ਦੀ ਸਫਾਈ, ਪੂਜਾ-ਪਾਠ ਅਤੇ ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
