Last Updated :
25 August 2023, 02:41 PM IST
ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਜਾਦਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਇੱਕ 17 ਸਾਲਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਮੰਦਭਾਗੀ ਮੌਤ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਰੈਗਿੰਗ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਨਵੀਂ ਚਰਚਾ ਛੇੜ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਰੈਗਿੰਗ, ਇੱਕ ਅਭਿਆਸ ਜੋ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਹ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨੂੰ ਘੱਟ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੈਗਿੰਗ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਇਸਦੀ ਸੀਮਤ ਸਮਝ ਗ਼ਲਤ ਚਿਤਰਣ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰੈਗਿੰਗ ਨੂੰ ‘ਯਥਾਰਥਵਾਦ’ ਅਤੇ ‘ਮਜ਼ਾਕ’ ਦੇ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਯੰਤਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਊਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਕਈ ਵਾਰ ਗੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹਿਰਾਨੀ ਦੀ “3 ਇਡੀਅਟਸ” (2009) ਅਤੇ “ਮੁੰਨਾਭਾਈ ਐਮਬੀਬੀਐਸ” (2003) ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਰੈਗਿੰਗ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਕਾਮੇਡੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਗੁੰਡਾਗਰਦੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ਹੋਰ ਵੀ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਨਾਲ ਦੇ ਕੇ ‘ਹੀਰੋ’ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਦੇ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਜੇਤਾ ਹੋਣਾ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦਾ ਰੈਗਿੰਗ ਦਾ ਚਿੱਤਰਣ ਅਕਸਰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। “ਛਿਛੋਰੇ” (2019) ਅਤੇ “ਕਬੀਰ ਸਿੰਘ” (2019) ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਰੈਗਿੰਗ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਾਕੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ “404: ਐਰਰ ਨਾਟ ਫਾਊਂਡ” (2011), “ਹੋਸਟਲ” (2011), ਅਤੇ “ਟੇਬਲ ਨੰਬਰ 21” (2013) ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਕੁੱਝ ਅਪਵਾਦ ਹਨ ਜੋ ਰੈਗਿੰਗ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਨਤੀਜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੱਡੇ ਸਿਤਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਵੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਰੈਗਿੰਗ ਇੱਕ ਅਸਲ ਮੁੱਦਾ ਹੈ, ਫਿਲਮਾਂ ਇਸਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਈ ਵਾਰ ਵਧੇਰੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ।
ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਯਪ ਦੀ ”ਗੁਲਾਲ” (2009) ਇਕ ਦਿਲਚਸਪ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ। ਰੈਗਿੰਗ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਬੈਕਗ੍ਰਾਉਂਡ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਮਜ਼ਾਕੀਆ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅਪਮਾਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿੱਤਰਣ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਕਿੰਨੀ ਕਾਇਰਤਾ ਭਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੋਕ ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਰੈਗਿੰਗ ਵਰਗੇ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਨਜਿੱਠਦਾ ਹੈ, ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਅਤੇ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜਾਦਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਦੁਖਦਾਈ ਘਟਨਾ ‘ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਸਗੋਂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਨੂੰ ਵੀ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਉਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਟੀਕ ਚਿਤਰਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
