Last Updated :
14 May 2026, 07:02 PM IST
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿਰਦਰਦ, ਜ਼ੁਕਾਮ ਜਾਂ ਹਲਕੇ ਬੁਖਾਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਬਿਨਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਦਵਾਈਆਂ ਖਾਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਆਦਤ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਖਤਰੇ ਵੱਲ ਧੱਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੈਡੀਕਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਐਂਟੀਮਾਈਕ੍ਰੋਬੀਅਲ ਰੇਜ਼ਿਸਟੈਂਸ ਜਾਂ AMR ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ‘ਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਦਾ ਅਸਰ ਘੱਟ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਡਾਕਟਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਆਮ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਤਾਕਤਵਰ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਇਲਾਜ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ। World Health Organization ਮੁਤਾਬਕ ਸਾਲ 2019 ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਮਾਈਕ੍ਰੋਬੀਅਲ ਰੇਜ਼ਿਸਟੈਂਸ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਲਗਭਗ 12.7 ਲੱਖ ਮੌਤਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ।
WHO ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 49.5 ਲੱਖ ਮੌਤਾਂ ਵਿੱਚ AMR ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਰੀਬ 100 ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। WHO ਦੀ ਗਲੋਬਲ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਰੇਜ਼ਿਸਟੈਂਸ ਸਰਵੇਲਾਂਸ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਬਲੱਡ ਸਟਰੀਮ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਯੂਰੀਨਰੀ ਟ੍ਰੈਕਟ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੇ ਰੇਜ਼ਿਸਟੈਂਸ ਟ੍ਰੈਂਡ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋਰ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਬਣਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਬਿਨਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਪਰਚੀ ਦੇ ਵੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦਵਾਈਆਂ ਲੈਣਾ, ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰਾਂ ‘ਤੇ ਆਸਾਨ ਉਪਲਬਧਤਾ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਡਾ. ਸੂਫੀ ਰੂਮੀ ਮੁਤਾਬਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕਲੀਨਿਕਲ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਹੁਣ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਟਿਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। Indian Council of Medical Research ਵੀ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਸਰਵੇਲਾਂਸ ਨੈੱਟਵਰਕ ਰਾਹੀਂ AMR ‘ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ICMR ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ E.coli ਵਰਗੇ ਖਤਰਨਾਕ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੇਪਸਿਸ, ਨਿਮੋਨੀਆ ਅਤੇ ਯੂਰੀਨ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਵਰਗੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਰੇਜ਼ਿਸਟੈਂਟ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਕਾਰਨ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ ਹੋਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ, ICU ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਮਰੀਜ਼ਾਂ, ਸਰਜਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਲਾਜ ਲੈ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਇਹ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਰੇਜ਼ਿਸਟੈਂਟ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਕਾਰਨ ਆਮ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਰਿਕਵਰੀ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਕਲਚਰ ਬੇਸਡ ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ ਅਤੇ ਸਹੀ ਜਾਂਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਨੂੰ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਕੰਟਰੋਲ, ਹੈਂਡ ਹਾਈਜੀਨ ਅਤੇ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਸਟੀਵਰਡਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਡਾਕਟਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਠੀਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੀ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਦਾ ਕੋਰਸ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਖਤਰਨਾਕ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਲਈ ਗਈ ਹਰ ਗੈਰ-ਜ਼ਰੂਰੀ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਘੱਟ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਿਹਤ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਨਾ ਲਵੋ ਅਤੇ ਹਰ ਦਵਾਈ ਸਿਰਫ਼ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਹੀ ਵਰਤੋਂ।
