Last Updated :
29 June 2026, 08:05 PM IST
ਹੁਣ ਖ਼ਰਾਬ ਵਿਜ਼ੀਬਿਲਟੀ ਅਤੇ ਮੌਸਮੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਵੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਲੈਂਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਬਣਨਗੀਆਂ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ‘ਗਗਨ’ ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਤਕਨੀਕ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਛਾਲ ਮਾਰਦਿਆਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਕਾਮਰਸ਼ੀਅਲ ਜੈੱਟ ਨੂੰ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਸਿਗਨਲਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਉਤਾਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਵਿਮਾਨਨ ਰੈਗੂਲੇਟਰ DGCA ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ 27 ਜੂਨ ਨੂੰ ਇੰਡਿਗੋ ਦੇ ਏਅਰਬੱਸ A320 ਨੇ ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ ਟ੍ਰਾਇਲ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਲੈਂਡਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਰਨਵੇ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਲੱਗੇ ਰਵਾਇਤੀ ਰੇਡੀਓ ਉਪਕਰਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਲਈ ਗਈ, ਸਗੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੈਟੇਲਾਈਟਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਿਗਨਲਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਰਨਵੇ ਵੱਲ ਗਾਈਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੰਡਿਗੋ 2022 ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ATR ਜਹਾਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਇਸ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਪਰਖ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਪਰ ਵੱਡੇ ਕਾਮਰਸ਼ੀਅਲ ਜੈੱਟ ਨਾਲ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਸਫ਼ਲ ਲੈਂਡਿੰਗ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਿਹਾਰਕ ਉਪਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ।
‘ਗਗਨ’ (GAGAN) ਅਸਲ ਵਿੱਚ GPS ਸਿਗਨਲਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਸਟੀਕ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਔਗਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ISRO ਅਤੇ AAI ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਸਟਮ ਮੌਜੂਦਾ GPS ਸਿਗਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਵਧੇਰੇ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਅਜੇ ਤੱਕ ਵੱਡੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ 'ਤੇ ਇੰਸਟ੍ਰੂਮੈਂਟ ਲੈਂਡਿੰਗ ਸਿਸਟਮ (ILS) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਰਨਵੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਹਿੰਗੇ ਗਰਾਊਂਡ ਉਪਕਰਨ ਲਗਾਉਣੇ ਪੈਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਖ਼ਰਚਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਏਅਰਪੋਰਟ ਇਸ ਸਹੂਲਤ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹਨ।
ਪਰ ਸੈਟੇਲਾਈਟ-ਅਧਾਰਿਤ ਲੈਂਡਿੰਗ ਸਿਸਟਮ (SLS) ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸਥਾਈ ਹੱਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਹੁਣ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਘੱਟ ਵਿਜ਼ੀਬਿਲਟੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਟੀਕ ਲੈਂਡਿੰਗ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਏਅਰਬੱਸ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਪਾਇਲਟਾਂ ਨੂੰ ਮਾੜੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਅਪਰੋਚ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਜਾਂ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪਕ ਬੈਕਅੱਪ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੰਡਿਗੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਬੇੜੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। AAI ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ 23 ਏਅਰਪੋਰਟਾਂ 'ਤੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਗਾਈਡਡ ਅਪਰੋਚ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।
ISRO ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਗਗਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਹਨ — ਪਹਿਲਾ, ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਸਟੀਕ ਬਣਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ, ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਰੂਟਾਂ 'ਤੇ ਉਡਾ ਕੇ ਈਂਧਨ ਦੀ ਬੱਚਤ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣਾ।
ਇਹ ਸਿਸਟਮ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਆਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਸੀਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕੇਗਾ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਮਰਸ਼ੀਅਲ ਜੈੱਟ ਦੀ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਸਫ਼ਲ ਲੈਂਡਿੰਗ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਖੇਤਰ ਲਈ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ, ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਏਅਰਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਨੂੰ ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੇਵੇਗੀ।
