Last Updated :
28 July 2026, 10:04 AM IST
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਫਸ ਗਏ ਹੋ ਜਿੱਥੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ UPI ਭੁਗਤਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ? ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਜਲਦੀ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭੁਗਤਾਨ ਨਿਗਮ (NPCI) ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ NFC (ਨੀਅਰ ਫੀਲਡ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ) ਰਾਹੀਂ ਬਿਨਾਂ ਮੋਬਾਈਲ ਡਾਟਾ ਜਾਂ Wi-Fi ਦੇ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏਗੀ। ਇਹ ਸੁਵਿਧਾ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ, ਮੈਟਰੋ, ਲੰਮੀਆਂ ਸੁਰੰਗਾਂ, ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਅਤੇ ਘੱਟ ਨੈੱਟਵਰਕ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਗੇਮ-ਚੇਂਜਰ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ।
ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, NPCI ਇਸੇ ਸਾਲ PoS (ਪੁਆਇੰਟ ਆਫ਼ ਸੇਲ) ਡਿਵਾਈਸ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜਾਅਵਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।
ਨਵਾਂ ਸਿਸਟਮ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ?
ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ: ਯੂਜ਼ਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ UPI ਲਾਈਟ ਵਾਲਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰਕਮ (ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 2000 ਰੁਪਏ) ਲੋਡ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਦੂਜਾ ਕਦਮ: ਜਦੋਂ ਨੈੱਟਵਰਕ ਉਪਲਬਧ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਯੂਜ਼ਰ ਆਪਣਾ NFC-ਸਮਰੱਥ ਮੋਬਾਈਲ ਵਪਾਰੀ ਦੀ NFC-ਸਮਰੱਥ PoS ਮਸ਼ੀਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਰਕਮ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕੱਟ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਸਫ਼ਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ UPI ਪਿੰਨ ਪਾਉਣ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਟ੍ਰਾਂਜੈਕਸ਼ਨ ਹੋਰ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਹੁਣ ਤੱਕ ਆਫ਼ਲਾਈਨ ਭੁਗਤਾਨ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ?
ਬਿਨਾਂ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਭੁਗਤਾਨ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨੈੱਟਵਰਕ (GSM ਜਾਂ ਕਾਲ) ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਸੀ:
• 99# ਸੇਵਾ: ਇਹ GSM ਨੈੱਟਵਰਕ 'ਤੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਫ਼ੋਨ (ਸਮਾਰਟਫ਼ੋਨ ਜਾਂ ਫੀਚਰ ਫ਼ੋਨ) 'ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਰਾਹੀਂ 5,000 ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
• UPI 123Pay: ਇਹ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫੀਚਰ ਫ਼ੋਨ ਯੂਜ਼ਰਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਲ ਕਰਕੇ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਲਈ ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ (ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਨਹੀਂ) ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਹੁਣ NFC ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਫ਼ਲਾਈਨ (ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ) ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਹੈ।
ਇਸ ਨਵੀਂ ਸੁਵਿਧਾ ਦਾ ਲਾਭ ਲੈਣ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਚਾਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ:
1. ਤੁਹਾਡੇ ਮੋਬਾਈਲ ਵਿੱਚ NFC ਤਕਨੀਕ ਸਪੋਰਟ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
2. ਤੁਹਾਡੇ ਫ਼ੋਨ ਵਿੱਚ UPI ਲਾਈਟ ਐਕਟਿਵ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
3. ਜਿਸ ਵਪਾਰੀ ਕੋਲ ਤੁਸੀਂ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਉਸ ਕੋਲ NFC-ਸਮਰੱਥ PoS ਟਰਮੀਨਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
4. ਭੁਗਤਾਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਹਾਡੇ UPI Lite ਵਾਲਟ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਬੈਲੰਸ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
• ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼, ਮੈਟਰੋ, ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ, ਸੁਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਰਗੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੁਗਤਾਨ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇਗਾ।
• UPI ਪਿੰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ 2000 ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਦਾ ਤੁਰੰਤ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬਚਤ ਹੋਵੇਗੀ।
• ਛੋਟੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੀਟ ਵੈਂਡਰਾਂ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸਰਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
• ਇਹ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਨਕਦੀ-ਰਹਿਤ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੇਗਾ।
ਕੀ ਹੈ ਚੁਣੌਤੀ?
ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ NFC-ਸਮਰੱਥ PoS ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਲਗਾਉਣਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਾਗਤ ਘੱਟ ਕਰਨੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, UPI Lite ਵਿੱਚ ਰਕਮ ਲੋਡ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸੌਖਾ ਬਣਾਉਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। NPCI ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
