Last Updated :
28 June 2026, 05:48 PM IST
Courtesy: pinterest
ਰਾਜਸਥਾਨ: ਗੋਪੀਨਾਥ ਜੀ ਮੰਦਰ ਦੀ ਅਜੀਬ ਪਰੰਪਰਾ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਹੈਰਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਗੋਪੀਨਾਥ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੰਦਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਜੈਪੁਰ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਬਸਤੀ ਦੀਆਂ ਤੰਗ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀ ਆਸਥਾ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਲਗਭਗ 150 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗੋਪੀਨਾਥ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਾਈ 'ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਘੜੀ ਬੰਨੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੋਖੀ ਰਸਮ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰ ਸਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਮੰਦਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਲੋਕ-ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਗੋਪੀਨਾਥ ਜੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਜੀਵੰਤਤਾ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਬਜ਼ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਘੜੀ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕਲਾਈ 'ਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੀ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਘੜੀ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਮ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੱਲਦੀ ਰਹੀ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੰਦਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕਲਾਈ 'ਤੇ ਘੜੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅੱਜ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਹੈ।
ਗੋਪੀਨਾਥ ਜੀ ਨੂੰ ਸ਼ੇਖਾਵਤ ਰਾਜਪੂਤ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਕੁਲ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮਾਜ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇੱਥੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਘੜੀ ਭੇਟ ਵਜੋਂ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਨਾਲ ਘੜੀ ਵੀ ਬਦਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਅਨੋਖੀ ਪਰੰਪਰਾ ਕਾਰਨ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਲੋਕ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੈਪੁਰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਹਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕਲਾਈ 'ਤੇ ਬੰਨੀ ਘੜੀ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਮੰਦਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਮੰਦਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵੀ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕੋ ਬੰਗਾਲੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ-ਅਰਚਨਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਵੀ ਉਸੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖ ਰਹੀ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਘੜੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਵਾਇਤੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਵੀ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਮਕੈਨਿਕਲ ਘੜੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਹੁਣ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਅਤੇ ਐਨਾਲਾਗ ਘੜੀਆਂ ਵੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਗੋਪੀਨਾਥ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਮੰਦਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਭਗਤੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਜੀਵੰਤ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਤਰਕ ਨਾਲੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਵੱਧ ਮਹੱਤਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਹਰ ਦਰਸ਼ਨਾਰਥੀ ਨੂੰ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਆਸਥਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਅਨੋਖੀ ਪਰੰਪਰਾ ਕਾਰਨ ਅੱਜ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
