Last Updated :
15 June 2026, 03:52 PM IST
ਅਕਸਰ ਲੋਕ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੌਸਮ ਪਲਟਦੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਦਰਦ, ਉਬਕਾਈ ਅਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ-ਆਵਾਜ਼ ਪ੍ਰਤਿ ਘਬਰਾਹਟ ਵਰਗੀਆਂ ਤਕਲੀਫਾਂ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ PSRI ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਕੰਸਲਟੈਂਟ ਨਿਊਰੋਲੋਜਿਸਟ ਡਾ. ਭਾਸਕਰ ਸ਼ੁਕਲਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮੌਸਮ ਦਾ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਕਾਰਨਾਂ ‘ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਆਓ ਸਮਝੀਏ ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਇਸ ਦਰਦ ਵਿਚਾਲੇ ਕੀ ਸੰਬੰਧ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਮੌਸਮ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹਵਾ ਦੇ ਦਬਾਅ ਵਿੱਚ ਖਿਚਾਈ-ਤਣਾਅ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਨਸਾਂ ‘ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਰਸ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਤੂਫਾਨ ਵੇਲੇ ਜਾਂ ਅਚਨਚੇਤ ਮੌਸਮ ਬਦਲਣ ‘ਤੇ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦਾ ਤੇਜ਼ ਹਮਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
• ਭਿਆਨਕ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਚਿਲਚਿਲੀ ਧੁੱਪ – ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋਣੀ, ਤੇਜ਼ ਧੁੱਪ ‘ਚ ਰਹਿਣਾ, ਇਹ ਸਭ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦੇ ਅਟੈਕ ਨੂੰ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
• ਕੜਾਕੇ ਦੀ ਠੰਢ – ਸਿਰਫ ਗਰਮੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਬਹੁਤ ਠੰਢ ਤੇ ਬਰਫ਼ੀਲੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਵੀ ਇਸ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
• ਨਮੀ ਦੀ ਘਾਟ-ਵਾਧ – ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਬੇਹੱਦ ਨਮੀ ਜਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਸੁੱਕਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸਰੀਰ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ ਖੂਨ ਸੰਚਾਰ ਵਿਗਾੜਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਸੂਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮੌਸਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤਣਾਅ, ਹਾਰਮੋਨਲ ਤਬਦੀਲੀਆਂ, ਨੀਂਦ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਣਾ, ਬੇਅਰਾਮੀ ਰੁਟੀਨ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਕ੍ਰੀਨ ਵੇਖਣਾ ਜਾਂ ਖ਼ਾਸ ਖੁਰਾਕ ਵੀ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਨੂੰ ਦਾਅਵਤ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਮੌਸਮ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਕੁਝ ਨਿਯਮ ਆਪਣਾ ਕੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:
• ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਣੀ ਪੀਓ – ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਡੀਹਾਈਡਰੇਟ ਹੋਣ ਨਾ ਦਿਓ।
• ਰੁਟੀਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖੋ – ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਦਾ ਸਮਾਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖੋ।
• ਧੁੱਪ ਤੋਂ ਬਚਾਅ – ਤੇਜ਼ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਛੱਤਰੀ, ਟੋਪੀ ਜਾਂ ਐਨਕਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਨਾ ਨਿਕਲੋ।
• ਪਛਾਣੋ ਆਪਣੇ ਟ੍ਰਿਗਰ – ਜਿਸ ਚੀਜ਼, ਖਾਣੇ ਜਾਂ ਮੌਸਮ ਨਾਲ ਦਰਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਜ਼ਰੂਰ ਰੱਖੋ।
ਜੇਕਰ ਮੌਸਮ ਤਬਦੀਲ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਗੰਭੀਰ ਸਿਰ ਦਰਦ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਿਨਾ ਢਿੱਲ ਕੀਤੇ ਕਿਸੇ ਨਿਊਰੋਲੌਜਿਸਟ ਤੋਂ ਸਲਾਹ ਲਈ ਜਾਵੇ। ਡਾਕਟਰ ਸਹੀ ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
