Last Updated :
04 August 2026, 11:22 AM IST
Courtesy: Credit: OpenAI
ਗਲੂਕੋਮਾ ਅਜਿਹੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਲੱਛਣ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਡਾਕਟਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਲਾਜ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਿਹਤਮੰਦ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਗਲੂਕੋਮਾ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੇਵਲ ਆਈ ਡਰਾਪਸ ਜਾਂ ਸਰਜਰੀ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਕਸਦ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਦਬਾਅ (Intraocular Pressure) ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਆਪਟਿਕ ਨਰਵ ਨੂੰ ਹੋਰ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮਰੀਜ਼ ਨਿਯਮਿਤ ਦਵਾਈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਨਜ਼ਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਗਲੂਕੋਮਾ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਆਈ ਡਰਾਪਸ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਮਰੀਜ਼ ਲੱਛਣ ਘੱਟ ਹੋਣ 'ਤੇ ਦਵਾਈ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਿਤਤਾ ਹੀ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਗਲੂਕੋਮਾ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਈ ਡਰਾਪਸ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਦਵਾਈ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਨਾ ਲਈ ਜਾਵੇ, ਡੋਜ਼ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦਵਾਈ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਦਬਾਅ ਦੁਬਾਰਾ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਆਪਟਿਕ ਨਰਵ ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗਲੂਕੋਮਾ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਡਾਇਬਿਟੀਜ਼ ਅਤੇ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰਹਿਣ ਤਾਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਨਸਾਂ 'ਤੇ ਵਾਧੂ ਦਬਾਅ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਗਲੂਕੋਮਾ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਡਾਇਬਿਟੀਜ਼ ਅਤੇ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਜਾਂ ਘੱਟ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧਣਾ ਜਾਂ ਘਟਣਾ ਵੀ ਨਜ਼ਰ 'ਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਅਸਰ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਜਾਂਚ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ। ਪਰ ਗਲੂਕੋਮਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਲੱਛਣ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਨਿਯਮਿਤ ਜਾਂਚ ਹੀ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਬਚਾਅ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।
ਗਲੂਕੋਮਾ ਨੂੰ ਅਕਸਰ "ਸਾਈਲੈਂਟ ਵਿਜ਼ਨ ਥੀਫ਼" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਯਮਿਤ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ, ਆਈ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਟੈਸਟ, ਵਿਜ਼ੁਅਲ ਫੀਲਡ ਟੈਸਟ ਅਤੇ ਆਪਟਿਕ ਨਰਵ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦਾ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦੇ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸਿਹਤਮੰਦ ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨੀਂਦ ਟੁੱਟਦੀ ਹੈ, ਖਰਾਟੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਧੂਮਰਪਾਨ ਦੀ ਆਦਤ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਗਲੂਕੋਮਾ ਦੇ ਇਲਾਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਹਿਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਛੱਡਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਜੇਕਰ ਗਲੂਕੋਮਾ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਖਰਾਟੇ, ਸਲੀਪ ਐਪਨੀਆ ਜਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨੀਂਦ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਧੂਮਰਪਾਨ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਬਿਹਤਰ ਹੈ।
ਗਲੂਕੋਮਾ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਆਮ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜੀਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਬਸ਼ਰਤੇ ਮਰੀਜ਼ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੇ। ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਜਾਂ ਗਲਤ ਆਦਤਾਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਰੁਟੀਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਬਦਲਾਅ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਗਲੂਕੋਮਾ ਦਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਲਾਜ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਸਹੀ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਆਈ ਡਰਾਪਸ ਲਗਾਉਣਾ, ਨਿਯਮਿਤ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣਾ, ਸ਼ੂਗਰ ਅਤੇ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ, ਧੂਮਰਪਾਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਨੁਸਾਰ ਇਲਾਜ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਨਜ਼ਰ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
